EPEX dag-ahead prijzen uitgelegd: zo werkt de Europese stroommarkt

Elke dag om 13:00 publiceert de EPEX SPOT-beurs de stroomprijzen voor elk uur van de volgende dag. Die prijzen zijn de basis van elk dynamisch energiecontract in Nederland. Begrijp je hoe ze tot stand komen, dan begrijp je ook wanneer stroom goedkoop is — en hoe je daar als huishouden van kunt profiteren.

Hoe de veiling werkt

EPEX SPOT is de Europese energiebeurs waarop energiemaatschappijen, industriëlen en handelaars stroom kopen en verkopen. Het day-ahead proces werkt als een veiling:

Elke marktpartij dient vóór 12:00 biedingen in: producenten bieden aan hoeveel stroom ze willen leveren tegen welke minimumprijs, afnemers bieden hoeveel ze willen kopen tot welke maximumprijs. Het EPEX-algoritme berekent daarna voor elk uur het snijpunt van vraag en aanbod. Dat snijpunt is de marktprijs. Om 13:00 zijn de 24 uurprijzen voor de volgende dag bekend.

Het resultaat: één prijs per uur, voor heel Nederland (en een groot deel van Europa — de markten zijn gekoppeld). Die prijs heet de day-ahead prijs, uitgedrukt in €/MWh. Je leverancier deelt door 1000 en rekent de €/kWh-prijs door aan jou, plus zijn eigen inkoopopslag.

Wat de prijs bepaalt

Vraag naar stroom

De vraag volgt een vast dagpatroon. Op werkdagen stijgt het verbruik snel rond 7:00–9:00 uur als mensen opstaan en bedrijven opstarten. Tussen 17:00 en 21:00 is de piek: mensen zijn thuis, koken, zetten de droger aan, laden de auto op. 's Nachts, in het weekend en op feestdagen is de vraag structureel lager.

In de winter is de totale vraag hoger dan in de zomer — meer verlichting, meer verwarming via elektrische warmtepompen.

Aanbod van stroom

Het aanbod wisselt nog sneller dan de vraag. Zon en wind zijn gratis in gebruik maar niet stuurbaar. Op een zonnige zomermiddag produceren Nederlandse zonnepanelen samen tientallen gigawatt. Dat extra aanbod drukt de prijs — soms tot nul, soms negatief.

Negatieve prijzen zijn geen fout: producenten (met name kerncentrales en windparken die moeilijk te stoppen zijn) betalen er dan voor dat hun stroom wordt afgenomen, omdat stilleggen meer kost. In 2023 waren er in Nederland al tientallen uren met negatieve day-ahead prijzen.

Gascentrales zijn de 'prijszetter': zij bepalen vaak de marginale prijs omdat ze als laatste opstarten en het duurste zijn. Hoge gasprijzen (zoals in 2022) betekenen daarom hoge stroomprijzen. Lage gasprijzen en veel hernieuwbaar samen drukken de prijs.

Seizoenspatroon

In de zomer zijn middagprijzen structureel laag of negatief door zonne-energie. In de winter zijn avondprijzen hoog door hoge vraag en weinig zon. Op donkere, windstille winterdagen — zeldzaam maar regelmatig voorkomend — kunnen prijzen oplopen tot €0,50–€0,80/kWh kaal.

Wat dit betekent voor jouw rekening

Bij een dynamisch contract betaal je elk uur precies de day-ahead prijs van dat uur plus de opslag van jouw leverancier. Wie zijn wasmachine draait om 14:00 op een zonnige dag betaalt soms minder dan €0,05/kWh kaal. Wie diezelfde was doet om 18:30 op een koude winteravond betaalt misschien €0,35/kWh kaal.

Hetzelfde geldt voor teruglevering: zonnepanelen produceren de meeste stroom precies op het moment dat de marktprijs het laagst is. Voor huishoudens die veel terugleveren en een 1-op-1 spotmodel hebben, is dat een nadeel dat lang onderschat werd. Terugleverkosten bij vaste contracten zijn deels een reactie op dit zelfde marktfenomeen.

Hoe leveranciers de prijs doorberekenen

Elke dynamische leverancier rekent de EPEX day-ahead prijs door plus een vaste inkoopopslag (gemiddeld €0,018–€0,028/kWh). Bovenop komen de wettelijke kosten: energiebelasting (€0,0916/kWh excl. btw in 2026) en 21% btw.

De inkoopopslag is doorgaans de enige marge van de leverancier — de rest is doorgeefluik. Vergelijk je aanbieders, kijk dan niet alleen naar de opslag maar ook naar het teruglevermodel en eventuele vaste maandkosten. De vergelijker rekent dat allemaal mee op basis van jouw situatie.

EPEX-prijzen voorspellen en gebruiken

Leveranciers als ANWB Energie, Tibber en Frank Energie publiceren de uurprijzen voor de volgende dag elke middag direct in hun app. Zo kun je bewust grote apparaten verschuiven naar goedkope uren.

Een thuisbatterij maakt dit automatisch: laad bij lage prijzen (nacht of zonnige middag), ontlaad bij hoge prijzen (avondpiek). De combinatie van EPEX-bewustzijn en een accu is waar het grootste besparingspotentieel zit bij dynamische contracten.

Wil je weten wat jouw specifieke verbruik en opwekprofiel kost bij elk dynamisch aanbod? Op piekdal.nl reken je het door op 8.760 echte EPEX-uurprijzen — inclusief thuisbatterij-strategie en saldering.